Zekât Kimlere Verilir? 8 Sınıf ve Verilmeyenler (2026)

Zekât kimlere verilir sorusunun cevabını insanlar değil, doğrudan Kur'an belirler: Tevbe Suresi 60. ayette sayılan sekiz sınıf.

Ama pratikte sorular çoğalır: Kardeşime verebilir miyim? Anneme? Yurt dışındaki bir aileye? Bir derneğe? Bu yazıda hepsini Diyanet'in görüşleri ışığında cevaplıyoruz.

Tevbe Suresi 60. Ayet: Zekâtın Verileceği Yerler

Zekâtın dağıtımını Allah Teâlâ bizzat belirlemiştir. Tevbe Suresi 60. ayetin meali özetle şöyledir:

"Sadakalar (zekâtlar) Allah'tan bir farz olarak ancak fakirlere, düşkünlere, zekât toplayan memurlara, kalpleri İslam'a ısındırılacak olanlara, kölelere, borçlulara, Allah yolunda olanlara ve yolda kalmışlara verilir." (Tevbe 9/60)

Ayetin tefsirini Diyanet Kur'an Yolu Tefsiri'nde okuyabilirsiniz.

Zekât Verilecek 8 Sınıf

1. Fakirler

Temel ihtiyaçları dışında nisap miktarı malı olmayan kişilerdir.

Bir işi, hatta küçük bir geliri olabilir; ama birikimi zekât verecek düzeyde değildir.

2. Miskinler (düşkünler)

Fakirden daha zor durumda olan, hiçbir şeyi olmayan ve temel ihtiyaçlarını karşılayamayan kişilerdir.

Savaş, kuraklık ve kıtlık bölgelerindeki pek çok aile bu gruptadır.

3. Zekât toplamakla görevli memurlar (âmilûn)

Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre bunlar, Müslüman bir devlet yönetimi tarafından zekât toplamakla görevlendirilen memurlardır.

Devlet tarafından atanmamış bireyler ve sivil kuruluşlar bu sınıfa girmez.

4. Kalpleri İslam'a ısındırılmak istenenler (müellefe-i kulûb)

Hz. Peygamber döneminde uygulanan bu sınıfın bugün devam edip etmediği tartışmalıdır. Uygulanacaksa bunun devlet yetkililerinin takdirinde olduğu kabul edilir.

5. Hürriyetini kazanmaya çalışan köleler

Bedel ödeyerek özgürlüğünü kazanmak üzere anlaşma yapmış kölelerdir. Günümüzde klasik anlamda uygulaması yoktur.

6. Borçlular

Borcu olan ve borcunu ödedikten sonra nisap miktarı malı kalmayan kişilerdir.

İsraf veya haram bir iş için borçlananlar bu kapsamda değerlendirilmez.

7. Allah yolunda olanlar (fî sebîlillâh)

Diyanet'e göre bu ifade, orduyla birlikte gitmek isteyip maddî imkânı olmayanları kapsar; hac yolunda fakir düşenleri de dahil edenler vardır.

Kurul, okul, Kur'an kursu, cami gibi kurumların bu kapsama girmediğini açıkça belirtir.

8. Yolda kalmışlar (ibnü's-sebîl)

Memleketinde zengin olsa bile, yolculukta parasız kalan ve malına ulaşamayan kişidir.

Ona ihtiyacını karşılayacak kadar zekât verilebilir. Bugün savaş ve afetler nedeniyle yurdundan kopmuş insanlar da ihtiyaç durumlarına göre fakir veya yolda kalmış olarak değerlendirilebilir.

Zekât Kimlere Verilmez?

Zekâtın geçerli olması için bazı kişilere verilmemesi gerekir. Diyanet'in esas aldığı Hanefî görüşe göre:

Anne-babanıza ve çocuklarınıza yardımı zekât niyeti olmadan, nafaka ve iyilik olarak yaparsınız.

Gayrimüslimlere zekât verilmesi konusunda Hanefî mezhebi olumsuz görüştedir; onlara sadaka ile yardım edilebilir.

Zekât Hangi İşlere Harcanamaz? Temlik Şartı

Zekâtın sahih olması için ihtiyaç sahibi bir gerçek kişiye mülk olarak verilmesi (temlik) gerekir.

Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre zekât ve fitre; cami, köprü, yol, okul, yurt, çeşme veya su kuyusu gibi hayır işlerine harcanamaz.

Bu yüzden zekâtınızı zekât bağışı olarak verin. Su kuyusu veya cami ve kalıcı eserler gibi projeleri ise zekât dışındaki gönüllü bağışlarınızla, yani sadaka-i câriye olarak destekleyin.

Yurt Dışındaki İhtiyaç Sahiplerine Zekât Verilir mi?

Zekâtta belirleyici olan coğrafya değil, alan kişinin zekât almaya ehil olmasıdır.

Klasik fıkıhta zekâtın bulunduğu yerin fakirlerine verilmesi asıl kabul edilir. Ancak daha muhtaç insanlara veya ihtiyaç sahibi akrabalara başka bir yere gönderilmesi caiz görülmüştür.

Avusturya'da yaşayan biri için bu şu demektir:

• Viyana'da veya Innsbruck'ta tanıdığınız, gerçekten ihtiyaç sahibi bir aileye zekât verebilirsiniz.
• Türkiye'deki ihtiyaç sahibi kardeşinize, teyzenize veya amcanıza verebilirsiniz.
• Filistin, Yemen, Afganistan veya Afrika'da temel ihtiyaçlarını karşılayamayan ailelere bir kurum aracılığıyla ulaştırabilirsiniz.

Hangi ülkelerde çalıştığımızı faaliyet gösterdiğimiz ülkeler sayfasında görebilirsiniz. Filistin'deki acil durum için ayrıca Avusturya'dan Filistin'e bağış rehberini okuyabilirsiniz.

Kurum Aracılığıyla Zekât: Vekâlet Nasıl İşler?

Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre zekât, hak sahibine doğrudan verilebileceği gibi bir aracı (vekil) üzerinden de ulaştırılabilir.

Aracının kişi ya da kurum olması arasında fark yoktur; yeter ki zekâtı Kur'an'da belirtilen kimselere ulaştırsın.

Vekâlet verirken niyet

Zekâtın geçerli olması için zekât niyetiyle vermeniz yeterlidir; niyet ödeme anında ya da parayı zekât için ayırdığınızda yapılır.

Online bağışta "Zekât" projesini seçmeniz, niyetinizi ve kuruma verdiğiniz vekâleti açıkça ifade eder.

Güvenilir kurum nasıl seçilir?

• Resmî olarak kayıtlı bir dernek mi, adresi ve iletişim bilgileri açık mı?
• Zekâtı ayrı bir proje olarak kabul ediyor mu?
• Ödeme güvenli altyapıyla mı yapılıyor, makbuz veriliyor mu?
• Faaliyet bölgeleri ve yönetim kadrosu şeffaf mı?

Daha fazla kriter için güvenilir yardım kuruluşu seçimi yazımıza bakın.

Austria Yetim Eli, Innsbruck'ta kayıtlı bir dernektir; kurumumuzu ve yönetim kurulumuzu inceleyebilirsiniz.

Örnek Senaryolarla Zekât Kimlere Verilir?

Aşağıdaki senaryolar, hükümleri günlük hayata nasıl uygulayacağınızı göstermek içindir:

• Örnek senaryo 1: Linz'de yaşıyorsunuz; Türkiye'deki kız kardeşiniz eşini kaybetmiş ve geliri yok. Kardeşiniz usul-füru olmadığı için ona zekât verebilirsiniz.
• Örnek senaryo 2: Salzburg'daki annenizin geliri az. Anneye zekât verilmez; ona yardımınızı nafaka ve iyilik olarak yaparsınız.
• Örnek senaryo 3: Viyana'daki bir tanıdığınız kira borcu yüzünden zor durumda ve başka birikimi yok. Borçlu sınıfına girdiği için zekât verilebilir.
• Örnek senaryo 4: Köyünüzde cami yapılıyor ve zekâtınızı oraya vermek istiyorsunuz. Diyanet'e göre bu zekât yerine geçmez; camiye sadaka olarak destek olun.
• Örnek senaryo 5: Yemen'de açlıkla mücadele eden ailelere ulaşmak istiyorsunuz. Güvendiğiniz bir kuruma vekâlet vererek zekâtınızı ulaştırabilirsiniz.

Zekât Verirken Adaba Dikkat

Kur'an, verilen sadakayı başa kakarak ve eziyet ederek boşa çıkarmamayı öğütler (Bakara 2/264).

Zekât bir lütuf değil, ihtiyaç sahibinin hakkıdır. Bu yüzden:

• Alan kişinin onurunu koruyun, başkalarının önünde mahcup etmeyin.
• Zekât olduğunu söylemeniz şart değildir; niyetiniz yeterlidir.
• Malınızın iyisinden verin, geciktirmeyin.

Zekâtı Kime Vereceğinize Karar Verirken Öncelik Sırası

Âlimler, zekâtın öncelikle şu kişilere verilmesinin daha faziletli olduğunu belirtir:

1. İhtiyaç sahibi yakın akrabalar (kardeş, amca, teyze vb.),
2. İhtiyaç sahibi komşular ve tanıdıklar,
3. İhtiyacı en şiddetli olanlar (kıtlık, savaş, afet bölgeleri).

Zekâtınızı bölmek de mümkündür: bir kısmını akrabanıza, bir kısmını kurum aracılığıyla uzak bölgelere verebilirsiniz.

Tutarınızı henüz bilmiyorsanız önce euro ile zekât hesaplama rehberimizle hesaplayın. Zekâtın temel hükümleri için zekât nedir yazımıza göz atın.

Kaynaklar: Din İşleri Yüksek Kurulu — Zekât kimlere verilir? · Din İşleri Yüksek Kurulu — Sivil toplum kuruluşlarına zekât · Din İşleri Yüksek Kurulu — Su kuyusu için zekât · Kur'an Yolu Tefsiri — Tevbe 9/60